Tag Archives: ελεύθερες ρίζες

Rohit Bakshi, Harvard Professor of neurology

Ο Καθηγητής νευρολογίας του Πανεπιστημίου του Harvard Rohit Bakshi θεώρησε πιθανό, το 2003 και μετά από μαγνητικές αναλύσεις της φαιάς ουσίας του εγκεφάλου, να εμπλέκεται ο σίδηρος στην παθογένεια της σκλήρυνσης.  Ενώ η σκλήρυνση θεωρείται ασθένεια της λευκής ουσίας του εγκεφάλου και της σπονδυλικής στήλης, ο Καθηγητής Bakshi είχε εντοπίσει ανώμαλες ποσότητες σιδήρου στη φαιά ουσία του εγκεφάλου, γεγονός που αντιστοιχήθηκε τότε με τη μειωμένη επίδοση των ασθενών της έρευνάς του σε ικανότητες μάθησης, επεξεργασίας πληροφοριών και μνήμης.

Το 2003, λοιπόν, ο προαναφερθείς νευρολόγος θεώρησε καλό να απομακρύνουν οι ασθενείς τον σίδηρο από το σώμα τους ή να εμποδίζουν τη συσσσώρευση ελευθέρων ριζών με ισχυρά αντιοξειδωτικά όπως οι βιταμίνες C και E (τελείως αντι-καθεστωτικές οι συμβουλές του) και εφιστούσε την προσοχή στην αδυναμία του αιματεγκεφαλικού φραγμού να εμποδίζει τοξικές ουσίες από το να εισέρχονται στο κεντρικό νευρικό σύστημα.

“We suspect that MS patients have defective blood-brain barriers, the cell layer that prevents potentially toxic substances from entering the brain,” Bakshi says. “Excessive iron entering the brain may damage the deep gray matter structures.”

Iron deposits deep in the brain may cause multiple sclerosis

Όταν ανακαλύφθηκε το CCSVI, ο Καθηγητής Bakshi ήρθε σε επαφή με τον Zamboni.  Τα ευρήματα των δύο αντρών ήταν πανομοιότυπα, και οδηγήθηκαν σε αυτά ο καθένας από διαφορετικές κατευθύνσεις: και οι δύο συμφωνούσαν πως όσο περισσότερος ο σίδηρος στον εγκέφαλο, τόσο χειρότερα τα συμπτώματα της νόσου.

Iron in MS: MRI detection and correlation with disability

“Αν θέλουμε να θεραπεύσουμε αυτή την ασθένεια, πρέπει να καταλάβουμε από πού προέρχεται η βλάβη” έχει πει ο Bakshi.

 Μετά το CCSVI, και διά στόματος Zivadinov, έχει θιγεί και το θέμα του hypometabolism σε σχέση με τις φλεβικές στενώσεις.  Εικάζεται πως οι στενώσεις, που προτείνει η θεωρία του CCSVI, είναι υπεύθυνες για την κακή ή αργή μεταφορά οξυγόνου ή γλυκόζης στον εγκέφαλο.  Για την ακρίβεια, ο Zivadinov έχει προτείνει την αλληλουχία

decreased metabolism -> hypoxia -> gloiosis -> morphological changes/atrophy of the veins in the brain

για να εξηγήσει τη μη απεικονισιμότητα των φλεβών του εγκεφάλου στους ασθενείς με MS.

Robert Zivadinov: ο κεντρικός ρόλος του CCSVI στην MS

Το ενδιαφέρον είναι πως το 1998 και ο Καθηγητής Bakshi μιλούσε για μία καθολική εγκεφαλική δυσλειτουργία στους ασθενείς με σκλήρυνση, η οποία εκδηλώνεται ως υπομεταβολισμός γλυκόζης.

Global and regional cerebral hypometabolism in MS

Αν δε μπορούμε να επιτύχουμε την απομάκρυνση του σιδήρου από το κεντρικό νευρικό σύστημα, είχε πει ο Dr. Bakshi, τότε πρέπει να σκεφτούμε τρόπους να εμποδίσουμε την παρουσία του εκεί.  Με τον σίδηρο να εμφανίζεται ως ισχυρός δείκτης αναπηρίας στην MS, αυτό που έλεγε ο Bakshi με άλλα λόγια είναι να εντοπίσουμε την πραγματική παθολογία πίσω από τη συσσώρευση σιδήρου.

Συνέντευξη με τον Paolo Zamboni: ο ασθενής που θεραπεύει τη σκλήρυνση.

Συνέντευξη στον Stefano Lorinzetto της καθημερινής εφημερίδας του Μιλάνο Il Giornale.

Un medico malato è riuscito a curare la sclerosi multipla

Προχωράει σιγά σιγά στο διάδρομο του Νοσοκομείου της Αγίας Άννας, με τα πόδια του να υποστηρίζονται από ορθοπαιδικές μπότες.  Μου δίνει τα χέρια του, μα δε μπορεί να τα κλείσει, ωστόσο καταφέρνει να μεταδώσει τη θέρμη και το πάθος του.  Ο Καθηγητής Paolo Zamboni, καθηγητής Αγγειακών Παθήσεων και Κλινικής Μεθοδολογίας του Πανεπιστημίου της Φεράρα, είναι και ο ίδιος ασθενής.  Πάσχει από μία πολύ σπάνια νόσο – “δε γνωρίζουμε ούτε το πότε ούτε το γιατί “των επιθέσεών” της” – που θεωρείται αυτοάνοση, και η οποία αποδυναμώνει τα νεύρα και τους μυς.  Λέγεται Πολυεστιακή Κινητική Νευροπάθεια, και υπάρχουν μόνο χίλιοι ασθενείς σε Αμερική και Ευρώπη.  Είναι μία ήπια μορφή της ALS.

Αλλά είναι μία άλλη ασθένεια, η σκλήρυνση κατά πλάκας, εναντίον της οποίας βρέθηκε να πολεμάει και αυτός και η γυναίκα του, κερδίζοντας τη μάχη.  Θέλοντας πάσει θυσία να κάνει καλά τη γυναίκα του Έλενα, που είχε προσβληθεί από τη νόσο, έκανε το πιο λογικό πράγμα για έναν επιστήμονα: “Προσπάθησα να καταλάβω”.  Η κατάληξη ήταν η ανακάλυψη του CCSVI, ένα ακρωνύμιο που του χάρισε παγκόσμια φήμη, σε σημείο τα χειρουργεία του να είναι απασχολημένα από τώρα μέχρι το Πάσχα.  Η ανακοίνωση της κλινικής μελέτης του έχει αντικατασταθεί από ηχητικό μήνυμα που καλεί τους ασθενείς να θυμηθούν ωραιότερες μέρες, οι υπολογιστές του Πανεπιστημίου έχουν τουλάχιστο 24.000 μηνύματα ασθενών οι οποίοι ζητάνε βοήθεια, και μία ομάδα στο Facebook, με 7.957 οπαδούς, θέλουν ο Zamboni να προταθεί για το βραβείο Nobel ιατρικής.  Πρόσφατα ο Marco Marozzi αφιέρωσε 334 σελίδες σε ένα γοητευτικό βιβλίο με τον τίτλο “Brave dreams” και θέμα ακριβώς “τον αγώνα του ιταλού γιατρού να θεραπεύσει την πολλαπλή σκλήρυνση”.

CCSVI σημαίνει Χρόνια Εγκεφαλονωτιαία Φλεβική Ανεπάρκεια.  Πρόκειται για μία σοβαρή αγγειακή ασθένεια που κανείς, πριν τον Zamboni, δεν είχε βρει, και η οποία, βεβαιώνει ο γιατρός, είναι παρούσα σε περίπου 70% των ασθενών με σκλήρυνση, και σε 10% των υγιών.  Μένει, λοιπόν, να δειχθεί τι ρόλο παίζει η ΧΕΝΦΑ στην πολλαπλή σκλήρυνση και σε άλλες νευροεκφυλιστικές ασθένειες.

Ο Καθηγητής Zamboni επιβλέπει επεμβάσεις της ΧΕΝΦΑ μαζί με τον Fabrizio Salvi, ειδικό στην σκλήρυνση νευρολόγο του Bellaria Νοσοκομείου της Μπολώνια.  Ο Dr. Salvi είναι τόσο βασικός στην έρευνα του Zamboni που, όταν ο νευρολόγος, μεγάλος φαν των μηχανών, αγόρασε μία Ducati Monster 900, οι αντιπρόσωποι της Ducati βρήκαν τον Zamboni και τον ρώτησαν: “Καθηγητά, να του τη δώσουμε; Κι αν σκοτωθεί σε κανένα ατύχημα;  Έχετε πολλά καλά να κάνετε ακόμη…”  Ο καθηγητής Zamboni πρότεινε να του δώσουν τη μισή!

Η επέμβαση του CCSVI, με τοπική αναισθησία, κρατάει από 45 λεπτά μέχρι μιάμιση ώρα.  Εξυπηρετεί στη διάνοιξη στενών φλεβών.  Σε μία πιλοτική μελέτη 65 ασθενών που θεραπεύτηκαν, οι 35 ήταν σε αρχικά στάδια της νόσου (υποτροπιάζουσα μορφή), και οι 30 βρίσκονταν ήδη σε αναπηρικό καροτσάκι.  Έγιναν 44 επιτυχημένες επεμβάσεις.  26 ασθενείς έκαναν μόνο μία επέμβαση, 14 χρειάστηκαν μία επανάληψη και 4 χρειάστηκαν και δεύτερη επανάληψη.  Οι 23 από τους 35 ασθενείς της υποτροπιάζουσας μορφής της νόσου, που είχαν επιτυχημένη επέμβαση, είναι σε πλήρη ύφεση από τότε (2008), και μόνο τα σημάδια στη μαγνητική τούς θυμίζουν τη σκλήρυνση.

Στην πραγματικότητα, τα πιο εκπληκτικά αποτελέσματα επιτεύχθησαν από τον Καθηγητή Zamboni στη γυναίκα του, για την οποία ωστόσο προτιμά να μη μιλάει.  “Για λόγους ηθικής, δε θα την έβαζα σε μία κλινική μέλετη.  Η περίπτωσή της ας θεωρηθεί ότι στερείται επιστημονικής αξίας.”  Ας είναι.  Το γεγονός είναι πως η Έλενα νιώθει τόσο καλά ώστε να μπορεί να γυμνάζεται ελεύθερα.  Η Έλενα εκδήλωσε τα πρώτα σημάδια της νόσου το Δεκέμβριο του 1987, μετά τη γέννηση της κόρης τους Ματίλντα, η οποία είναι πεμπτοετής φοιτήτρια ιατρικής σήμερα.  Η επέμβαση της Έλενα έγινε το Μάιο του 2007 από τον Επεμβατικό Ακτινολόγο και παιδικό φίλο του  Zamboni Roberto Galeotti, ο οποίος δουλεύει από το 1998 μαζί με τον καθηγητή.  “Μέχρι να μπούμε στο δωμάτιο της επέμβασης με την Έλενα, η μητέρα της ρωτούσε: “είσαι σίγουρος τι πας να κάνεις;”  Έκτοτε η Έλενα δεν έχει ξανακάνει υποτροπή”.

-Ερ.: Τί γνωρίζουμε για τη σκλήρυνση;

-Απ.: Όχι πολλά, πέρα από το ότι είναι η πιο συνηθισμένη νευροεκφυλιστική ασθένεια στις ηλικίες 20-40.  Στον κόσμο, κάθε τέσσερις ώρες άλλος ένας διαγιγνώσκεται με σκλήρυνση, ενώ συνολικά υποφέρουν 3.000.000 άνθρωποι, οι 61.000 στην Ιταλία.

Πότε κατάλαβε ότι η γυναίκα του πάσχει από σκλήρυνση;

- Είχαμε μόλις παντρευτεί.  Είχα κερδίσει μία ερευνητική θέση στο Ινστιτούτο χειρουργικής παθολογίας του Πανεπιστημίου του Sassari.  H Έλενα με είχε ακολουθήσει στη Σαρδηνία.  Ένα πρωί μου τηλεφώνησε: “νιώθω να έχω μυρμήγκια παντού στο πρόσωπο, δε μπορώ να κουνήσω τους μυς του προσώπου και ακούω λίγο από το ένα αυτί”.  Λίγες μέρες αργότερα, ο θόρυβος στο αυτί υποχώρησε.  Δεν του δώσαμε σημασία.  Πέντε χρόνια αργότερα ήρθε το πρώτο επεισόδιο, αυτό που αφορά τουλάχιστο τους μισούς ασθενείς: μία μαύρη κηλίδα στο οπτικό πεδίο, το ανοσοποιητικό σύστημα που επιτίθεται στο οπτικό νεύρο σα να ήταν εχθρός του.  Το σύμπτωμα κράτησε τρεις εβδομάδες.  Για εναμιση χρόνο δεν είχε ενοχλήσεις.  Και μετά άρχισε η κατρακύλα: δε μπορούσε να περπατήσει, έχανε την ισορροπία της.  Ένιωθα ανεπαρκής, ως σύζυγος και ως γιατρός, που δε μπορούσα να απαντήσω στις ερωτήσεις της.

Αντίδραση με μελέτη.

-Έπεσα ολόκληρος πάνω στα επιστημονικά συγγράματα για τη σκλήρυνση κατά πλάκας.  Αλλά είχα πρόβλημα να τα κατανοήσω.  Οι συνάδελφοί μου θεωρούσαν τη νόσο αυτοάνοση, έναν κομψό τρόπο με τον οποίο δηλώνουμε την άγνοιά μας εμείς οι γιατροί.  Νεανικός διαβήτης, ρευματοειδής αρθρίτιδα, νεφρίτιδα, νόσος του Crohn…μάλλον βιαζόμαστε όταν λέμε ότι για όλες φταίει το ανοσοποιητικό – συμπεριλαμβανομένης και της ασθένειας από την οποία πάσχω. 

-Και τότε;

-Ξεκίνησα από την αρχή, παθολογοανατομία, από το μικροσκόπιο.  Και τότε παρατήρησα κάτι ενδιαφέρον: το κέντρο κάθε εστίας διερχόταν μία φλέβα.  Φανταστείτε την ακολουθία: οι φλέβες είναι η αλυσίδα και οι εστίες τα μαργαριτάρια.  Αν δεν είχε προηγηθεί μία εικοσαετία μελέτης, δε θα είχα ανακαλύψει το CCSVI.  Για πρώτη φορά στην ιστορία η έρευνα για τη σκλήρυνση μετατοπιζόταν έξω από το κρανίο, στις φλέβες του λαιμού και του στήθους.

-Τί επιφέρει το CCSVI;

-Τρία πράγματα: δε μπορείς να έχεις καλή οξυγόνωση, και αυτό καταστρέφει τα κύτταρα και τα νεύρα.  Προκαλεί μικροαιμορραγίες και εναπόθεση σιδήρου στις εγκεφαλικές φλέβες, καθώς και παραγωγή ελευθέρων ριζών.  Αυξάνει τη φλεγμονή και την κινητοποίηση του ανοσοποιητικού.  Όλα αυτά σαφώς συνεισφέρουν αρνητικά στα συμπτώματα της σκλήρυνσης.

- Και τι συμβαίνει στους ασθενείς με σκλήρυνση άπαξ και κάνουν αγγειοπλαστική;

-Η σκλήρυνση έχει μία κλίμακα επιδείνωσης δέκα βαθμών.  Δε μπορώ να μιλήσω για αυτούς που είναι χρόνια καθηλωμένοι σε αναπηρικό καροτσάκι, αλλά μπορώ να πω πως ακόμη και σε αυτούς εξαφανίζεται η κόπωση, ένα δυσάρεστο σύμπτωμα για το οποίο δεν υπάρχει καμία αντιμετώπιση.  Επιπλέον η αγγειοπλαστική επαναφέρει το χειρισμό του σφιγκτήρα, ενός μυ η αδυναμία του οποίου αποτρέπει έναν ασθενή απο το να έχει, π.χ., κοινωνικές σχέσεις – και για αρκετούς το να μπορούν να ελέγχουν την ούρηση είναι πλέον πιο σημαντικό από το να σταθούν όρθιοι.

-Πώς γίνεται η επέμβαση;

-Χωρίς νυστέρι.  Είναι ενδοαγγειακή επέμβαση.  Εισάγουμε ένα λεπτό καθετήρα από τη βουβωνική χώρα στη μηριαία φλέβα και τον προωθούμε μέχρι την άζυγο, που βρίσκεται πίσω από την καρδιά και κοντά στη σπονδυλική στήλη.  Διαστέλλουμε το μπαλόνι ώστε να απομακρύνουμε τα εμπόδια ροής.  Το ίδιο κάνουμε και για τις δύο σφαγίτιδες φλέβες.  Σε αυτές τις τρεις φλέβες βρίσκουμε συνήθως λεπτές μεμβράνες, μάλλον ανωμαλίες εκ γενετής θα τις έλεγα, που εμποδίζουν τη ροή του αίματος.  Δυστυχώς στις μισές των περιπτώσεων συμβαίνει επαναστένωση σε περίπου οκτώ μήνες, οπότε και χρειάζεται να επαναλάβουμε τη διαδικασία.  Στο 30% όμως, αρκεί μία επανάληψη.

-Γιατί δεν απομακρύνετε τις μεμβράνες αυτές μια για πάντα;

-Γιατί κάτι τέτοιο απαιτεί ένα ειδικό χειρουργικό εργαλείο, το οποίο όμως δεν κατασκευάζει καμία εταιρεία εκτός κλινικής μελέτης. 

-Τί σημαίνει “τυχαιοποιημένη διπλά τυφλή κλινική μελέτη”;

-Μία μελέτη, στην οποία ούτε ο γιατρός ούτε οι ασθενείς γνωρίζουν ποιοί τελικά υποβάλλονται σε αγγειοπλαστική.  Μία τέτοια θα ξεκινήσει στη χώρα μας σε λίγο.  Θα περιλαμβάνει 700 ασθενείς σε 15 ιταλικά νοσοκομεία.

- Γνωρίζω πως μία από τις συμμετέχουσες θα είναι η Nicoletta Mantovani, χήρα του Luciano Pavarotti, η οποία διαγνώσθηκε με σκλήρυνση λίγο καιρό μετά τη σύναψη της σχέσης της με τον διάσημο τενόρο, στο Λος Άντζελες.

-”Ήταν να της δοθεί μία θέση στην πρώτη πιλοτική μελέτη που έκανα, αλλά δεν ήθελα να φανεί πως τυγχάνει ειδικής μεταχείρισης.  Είναι η “νονά” του ιταλικού συνδέσμου για τη σκλήρυνση κατά πλάκας.  Και φυσικά διαμαρτύρεται για την παρεμπόδιση των μελετών μας από μέλη του συνδέσμου.

-Ο Marc Freedman όμως, διεθυντής της θεραπευτικής μονάδας για τη σκλήρυνση κατά πλάκας στο νοσοκομείο της Οτάβα, είπε: “ακούμε καθημερινά ιστορίες επιπλοκών από τις επεμβάσεις που γίνονται στο εξωτερικό”.  Και ο συνάδελφός του, David Spence, δήλωσε πως η ανακάλυψή σας είναι “ληστεία.  Χαμένα λεφτά που διατίθενται στον άρρωστο Zamboni.  Είναι τσαρλατανιά, απάτη ιατρική.  Κανείς δεν έχει δείξει ότι αυτό δουλεύει”.

-Εάν είχα ανακαλύψει κάτι ασήμαντο, θα υπήρχε τόσο μεγάλη αντίδραση;  Τί νομίζετε;  Ο Καναδάς είναι μία χώρα με πολλούς ασθενείς, δεν υπάρχει οικογένεια που να μην έχει φίλο ή συγγενή με σκλήρυνση.  Και ο Freedman έχει τους περισσότερους ασθενείς στον Καναδά.  Αυτό, νομίζω, τα λέει όλα.

-Όπως λέει και το βιβλίο “Γενναία Όνειρα”: “υπάρχουν αυτοί που ζουν με σκλήρυνση, και αυτοί που ζουν από τη σκλήρυνση”.

-Είναι μία ασθένεια που τροποποιείται με περίπου 40 φάρμακα από ένα σωρό φαρμακευτικές εταιρείες.  Στα ύστερα στάδια της νόσου, όμως, τα φάρμακα είναι άχρηστα.  Ένας ασθενής στην Ιταλία κοστίζει στο εθνικό σύστημα υγείας από 22.000 έως 25.000 τον χρόνο.  Μόνο το νοσοκομείο του San Bortollo για τους 500 ασθενείς του ξοδεύει 11.000.000 ευρώ.  Συνυπολογίστε σε αυτά και τα άλλα έξοδα αναπηρίας – καροτσάκια, πάνες κλπ.

Και η δική του ασθένεια; Πότε κατάλαβε ότι πάσχει;

-Ήταν στην αρχή της δεκαετίας του 90.  Μετά από ένα χειρουργείο άρχισα να νιώθω τα χέρια μου κουρασμένα και βαριά.  Μέχρι τότε, μπορούσα να δουλεύω 12 ώρες συνεχόμενα, χωρίς προβλήματα.  Το 1994 άρχισε να με προδίδει το ένα πόδι.  Για κάποια χρόνια χρησιμοποιούσα μόνο το δεξί χέρι.  Το 1998 έπιασα νυστέρι για τελευταια φορά.  Τώρα μόνο διδάσκω ειδικευόμενους γιατρούς στη γενική χειρουργική.

Τί άλλες δραστηριότητες τού απαγορεύονται;

- Η ασθένειά μου με οδηγεί σε μία προοδευτική κινητική αναπηρία.  Κάθε κίνηση απαιεί υπομονή και φέρνει κούραση. Έμαθα να τρώω με το αριστερό χέρι.  Μου παίρνει μισή ώρα να ντυθώ, και όχι δύο λεπτά.  Δε μπορώ καν να δέσω αυτή τη γραβάτα!

-Όταν συναντώ ανθρώπους σαν κι εσάς, μου έρχεται στο μυαλό μία φράση: “Καλύτερα να μας θεραπεύει ο γιατρός που μας αφήνει να δούμε τις πληγές του”

- Είναι αλήθεια, οι ασθενείς μου, αν και με βλέπουν άρρωστο, θέλουν να βεβαιώνονται πως είμαι παρών στις επεμβάσεις τους.  Χωρίς τα χέρια μου, αλλά με το μυαλό μου.  Τα χέρια μου αδυνατούν λόγω ανυπέρβλητου προβλήματος.

Πότε εξήγησε στην κόρη του πως οι γονείς τους ήταν και οι δύο άρρωστοι;

-Όταν ήταν 15, ήρθε μαζί μας σε ένα ιατρικό συνέδριο στην Πολωνία.  Πάνω στο τρένο τής είπα πως η μαμά και ο μπαμπάς πάσχουν από σοβαρές ασθένειες, και κανείς δεν ξέρει το μέλλον.  Στη Βαρσοβία, ενδώσαμε σε μία νύχτα απαγορευμένων απολαύσεων: καπνός, μπύρα, και χορός πάνω σε τραπέζι.  Ήταν η τελευταία φορά που χόρεψα.

Προτεινόμενη αντιοξειδωτική αγωγή (Dr. Zamboni)

Σε εργασία του 2009 ο Dr. Paolo Zamboni et al συζητά το οξειδωτικό στρες σε σχέση με τις νευροεκφυλιστικές παθήσεις, καθώς και προτεινόμενα αντιοξειδωτικά συμπληρώματα διατροφής, όταν τα αντιοξειδωτικά συστήματα του οργανισμού δεν αρκούν.

Oxidative Stress and Neurodegenerative Diseases

Σε παλαιότερο ποστ εδώ έχουμε γράψει πως το οξειδωτικό στρες έχει σχέση με την καταστροφική δράση των ελευθέρων ριζών στα κύτταρα.  Οι ελεύθερες ρίζες αποτελούν παραπροιόντα του μεταβολισμού.  Παράγονται κατά τη διάρκεια των χημικών διεργασιών του μεταβολισμού, από το οξυγόνο που χρησιμοποιείται για τις βιoλογικές καύσεις.  Οι ελεύθερες ρίζες είναι δραστικές μορφές οξυγόνου και μπορούν εύκολα να βλάψουν ζωτικά βιολογικά μόρια όπως τα λιπίδια, οι πρωτείνες και το DNA των κυττάρων.  Υπό κανονικές συνθήκες, οι ελεύθερες ρίζες εξουδετερώνονται από τα αντιοξειδωτικά συστήματα του οργανισμού.  Όταν όμως στον οργανισμό παράγονται περισσότερες ελεύθερες ρίζες από όσες μπορούν να εξουδετερωθούν, διαταράσσεται η βιοχημική ισορροπία και προκαλείται οξειδωτικό στρες: χιλιάδες ελεύθερες ρίζες πολιορκούν τα κύτταρα, εισχωρούν στο εσωτερικό τους και καταστρέφουν το DNA τους.  Έτσι, δημιουργούνται εκφυλιστικές βλάβες ή μεταλλάξεις.  Καθώς στη σημερινή εποχή ενοχοποιούνται όλο και περισσότεροι περιβαλλοντικοί παράγοντες για την πληθώρα ελευθέρων ριζών στο σώμα, αντιοξειδωτικές δίαιτες έχουν γίνει μόδα, ακόμη και όταν δεν υπάρχει οφθαλμοφανή ανάγκη.

Humans are constantly exposed to free radicals created by electromagnetic radiation from the manmade environment such as pollutants and cigarette smoke. Natural resources such as radon, cosmic radiation, as well as cellular metabolisms (respiratory burst, enzyme reactions) also add free radicals to the environment.

Στην περίπτωση της σκλήρυνσης, όμως, υπάρχει ανάγκη.  Το ίδιο και στην περίπτωση της Parkinson’s, του Alzheimer  και της ALS, ασθένειες όλες νευροεκφυλιστικές που έχουν συνδεθεί με μιτοχονδριακού τύπου βλάβες.

Oxidative stress arises due to disturbed equilibrium between pro-oxidant/antioxidant homeostasis that further takes part in generation of ROS and free radicals those are potentially toxic for neuronal cells. The reason for neuronal cell hypersensitivity towards oxidative stress arises due to anatomic and metabolic factors.

Το οξειδωτικό στρες ευνοείται σε συνθήκες κακού μεταβολισμού, αναφέρουν οι συγγραφείς της εργασίας.  Αρκεί να θυμηθούμε την υπόδειξη του Zivadinov, λίγα ποστ πιο πίσω, για τον υπο-μεταβολικό χαρακτήρα της σκλήρυνσης (κακός μεταβολισμός λόγω CCSVI).  Ένας φαύλος κύκλος ξεκινάει με το CCSVI και μπορεί να παρεκτραπεί επικίνδυνα χάρη στη δράση ελευθέρων ριζών.

Brain contains high level of fatty acids which are more susceptible to peroxidation, that consumes an inordinate fraction (20%) of total oxygen consumption for its relatively small weight (2%). In addition, it is not particularly enriched in antioxidant defenses. Brain is lower in antioxidant activity in comparison with other tissues, for example, about 10% of liver. Moreover, human brain has higher level of iron in certain regions and in general has high levels of ascorbate. As evident from above data, neural cells are considered to be more susceptible to oxidative damage as compared to other body tissues.

Ενδιαφέρουσα η γνώση πως ο εγκέφαλος έχει σχετική επιρρέπεια στο οξειδωτικό στρες, καθώς καταναλώνει αρκετή ποσότητα οξυγόνου, περιέχει υψηλότερη ποσότητα σιδήρου σε ορισμένες περιοχές και διαθέτει πεπερασμένη αντιοξειδωτική ικανότητα.  Ακόμη και η φυσιολογική διαδικασία της γήρανσης συνδέεται με τη δράση του οξειδωτικού στρες.

Most astounding effect of aging can be described as neurodegeneration associated with disturbed metal metabolism. In aged brain, accumulation of redox metals (Copper, Iron and Zinc) have been found to substantively increased due to concentration of metals by blood brain barrier (BBB) at junction of neuronal environment and blood vessels. This makes aged brain more prone to initiate neurodegeneration in vicinity of neuronal cells in brain.

Για τον Dr. Zamboni, ο ίδιος ο σίδηρος στον εγκέφαλο δύναται να εκκινήσει την αλυσιδωτή αντίδραση της MS: όταν τα αγγεία του εγκεφάλου πάσχουν, λόγω αυξημένης ενδοκρανιακής πίεσης (CCSVI), διαρρηγνύονται πιο εύκολα.  Τα ερυθρά κύτταρα του αίματος, που διαρρέουν, είναι φορείς σιδήρου.  Η μυελίνη, ή μάλλον τα ολιγοδενδροκύτταρα που την παράγουν, έλκουν φυσικά τον σίδηρο, ο οποίος ειναι η τροφή τους.  Η υπερσυγκέντρωση σιδήρου, όμως, εξ αιτίας του CCSVI, δρα τοξικά στα κύτταρα και τη μυελίνη, με επακόλουθο το θάνατο αυτής – και, πιθανόν, όλα τα υπόλοιπα στάδια (μακροφάγα, Τ κύτταρα, φλεγμονή κλπ.)

Πέρα από τη σκλήρυνση, τα αντιοξειδωτικά έχουν υπονοήσει θετική δράση σε μία σειρά παθήσεων:

It has been reported in epidemiological studies that many of antioxidant compounds posses anti inflammatory, antiatherosclerotic, antitumor, antimutagenic, anticarcinogenic, antibacterial and antiviral activities to greater or lesser extent. In many cases, increased oxidative stress is a widely associated in the development and progression of diabetes and its complications which are usually accompanied by increased production of free radicals or failure of antioxidant defense. Though the intake of natural antioxidants has been reported to reduce risk of cancer, cardiovascular diseases, diabetes and other diseases associated with aging, there is considerable controversy in this area. Leukocytes and other phagocyte destroy bacteria, parasites and virus-infected cells with NO, O2, H2O2, and OCl, those are powerful oxidants and protect humans from infection. However, they cause oxidative damage and mutation to DNA and participate in the carcinogenic process if unchecked. In many cases, it is concluded that antioxidants modulate the pathophysiology of chronic inflammation up to some extent. Moreover, experiments and studies infer that antioxidants are needed to scavenge and prevent the formation of ROS and reactive nitrogen species (RNS); out of them, some are free radicals while some are not. There is growing evidence that oxidative damage to sperm DNA is increased when there is ascorbate insufficiency in diet. This strongly suggests the protective role of antioxidant in our daily diet.

Και πάμε στο ζουμί.  Αυτά που αναφέρονται σχεδόν σαν προτεινόμενα στην εργασία είναι τα εξής; κρεατίνη, σελήνιο, ψευδάργυρος, βιταμίνες A, C, E, πολυφαινόλες (πράσινο τσάι), γλουταθειόνη, αργινίνη, κιτρουλίνη, ταυρίνη, β-καροτίνη, συνένζυμο Q10.

Kαθώς υπάρχουν ενδείξεις, λένε οι συγγραφείς, πως μία αντιοξειδωτική διατροφή έχει νευροπροστατευτικό ρόλο, θέτουν πιο δραστικούς στόχους για το μέλλον, και το μέλλον της MS, με τη μορφή εμβολιασμού έναντι σε τοξικές πρωτείνες:

There are clinical evidences that neurodegenerations can be ameliorated upon dietary intake or supplementary intake of natural antioxidants. Dietary intake contains variety of antioxidants vitamin supplements those play a vital role in neuroprotection in variety of neurological disorders.
These natural antioxidants prevent oxidation of proteins, lipid peroxidations and prevent generation of ROS, thus act as upstream therapeutic barrier to OS.
One of important futuristic upstream therapeutic aspect that can regulate oxidative stress to protect neuronal cells from death is vaccination against potential toxic protein formed in different types of neuronal disorders. A promising example is Amyloid-β vaccination in AD that prevents plaque formation and subsequent neuron inflammation. This could be a therapeutic strategy for other neurological disorders lead by OS, such as in MS.

Σκληρόδερμα

Το σκληρόδερμα θεωρείται “αυτοάνοση” πάθηση και χαρακτηρίζεται από την υπερπαραγωγή συνδετικού ιστού (η αιτία που την εκκινεί είναι άγνωστη) και την σκλήρυνση του δέρματος αλλά και των οργάνων – συχνά και των ίδιων των αγγείων, συμπεριλαμβανομένων των φλεβών.  Η διαδικασία παραγωγής συνδετικού ιστού είναι φυσιολογική διαδικασία επούλωσης περιοχών που έχουν τραυματιστεί, μόνο που στο σκληρόδερμα αυτό γίνεται ανεξέλεγκτα, οδηγώντας στην πάχυνση και ανελαστικότητα των περιοχών που πλήττονται.  Όταν το σκληρόδερμα εμφανίζεται εκτεταμένα σε όλο το σώμα, καλείται συστημική σκλήρυνση.  Θεωρείται και αυτή πολυπαραγοντική νόσος.

Δε γνωρίζω αν το σκληρόδερμα μπορεί να πλήξει και τις σφαγίτιδες/σπονδυλικές/άζυγο φλέβες κλπ.  Αν το κάνει, και οδηγεί στη μείωση της διατομής αυτών των αγγείων ή την ανελαστικότητα των βαλβίδων τους, μπορεί, ενδεχομένως, να οδηγεί και σε νευρολογικά προβλήματα, όπως κάνει το CCSVI.  Αφορμή για την υπόθεση αυτή είναι η υφιστάμενη βιβλιογραφία που στηρίζει μία σχέση ανάμεσα στην σκλήρυνση κατά πλάκας και το σκληρόδερμα.  Και μάλιστα είναι λογικό πρώτα να εμφανίζεται το σκληρόδερμα, και μετά η πολλαπλή σκλήρυνση, όπως συνέβη στην ασθενή της παρακάτω εργασίας.  22 ετών διεγνώσθη με σκληρόδερμα και στα 30 εμφάνισε τα πρώτα νευρολογικά προβλήματα, που της έδωσαν διάγνωση και πολλαπλής σκλήρυνσης.

Multiple Sclerosis in the Course of Systemic Sclerosis

Η εργασία δεν είναι η μόνη που υποστηρίζει μία σχέση των δύο ασθενειών.  Επίσης, φαντάζομαι, δεν είναι η μόνη που, προ CCSVI, συμπέρανε πως ένας ασθενής με “αυτοάνοσο” έχει πιθανότητα αυξημένη να εμφανίσει και άλλο “αυτοάνοσο” – βλέπε συσχέτιση σκλήρυνσης και θυρεοειδών διαταραχών.  Όμως η εικόνα που σχηματίζουμε σήμερα, με τη γνώση του CCSVI, για τη σχέση σκληροδέρματος και σκλήρυνσης είναι ευκρινέστερη: μία αγγειακή διαταραχή οδηγεί σε νευρολογικά προβλήματα.

Το σωτήριο έτος 2009 Ερευνητές Ρευματολόγοι είχαν αναρωτηθεί πάνω στις αγγειακές εκδηλώσεις του σκληροδέρματος, σημειώνοντας πως οδηγεί, ενίοτε, σε πλήρη απόφραξη τα αγγεία τα οποία πλήττει.  Με βάση τις ενδείξεις, πρότειναν πως ίσως το σκληρόδερμα είναι κατά βάση αγγειακή ασθένεια:

Is Scleroderma a Vasculopathy?

Με τούτα και με εκείνα, αναρωτιέται κανείς ποιές τελικά είναι οι αυτοάνοσες παθήσεις.  Καθώς το σκληρόδερμα, όπως και η σκλήρυνση, δε θεραπεύεται, οι ερευνητές έχουν κατά καιρούς προτείνει άλλες εξηγήσεις, πλην της αυτοανοσίας, που πάλι προσομοιάζουν στην σκλήρυνση – για παράδειγμα, τις ελεύθερες ρίζες.

A Radical Proposal for the Pathogenesis of Scleroderma

Με το σκληρόδερμα να προσδιορίζεται ως αγγειακή ασθένεια, και την MS να συνυπάρχει ενίοτε με αυτό, ο τρόπος με τον οποίο αντιμετωπίστηκε η σκλήρυνση της 30χρονης στην πρώτη εργασία προκαλεί λύπη και τρόμο: παρακέντηση, ιντερφερόνες και τίποτα άλλο.  Τί άλλο, άλλωστε, θα μπορούσε να προσφερθεί σε μία αυτοάνοση διαταραχή;

Θα κλείσουμε με τις παρατηρήσεις που έκαναν οι θεράποντες της 30χρονης στο Πανεπιστήμιο Πατρών, από όπου και η εργασία, οι οποίοι δεν παραλείπουν να  αναρωτηθούν μήπως το σκληρόδερμα της έφερε τις νευρολογικές αδυναμίες, συνέπεια αγγειακής παθολογίας στο ΚΝΣ.  Αλλά έως εκεί.

One can suggest three possibilities for the coexistence of the neurological syndrome and the SSc in this patient. Firstly, MS occurring independently from SSc might account for the neurological deficits, given the laboratory findings and the patient’s sex and age, and the prevalence of MS in the general population.  However, it is also possible that there is an association between the two conditions, because MS, like SSc, is also believed to be autoimmune in nature, and the pathogenetic role of T cells is crucial in both processes.  Furthermore, MS has been increasingly reported in association with other autoimmune diseases not primarily affecting the nervous system. If any of the above possibilities is present, the prognosis and therapeutic approach of our patient should match those of typical MS. The coexistence of SSc and MS is rare and, as far as we know, has been described in only four patients. Rapidly progressive and finally gripping MS developed in their early twenties, whereas SSc appeared later in the course of the MS in all four patients.  Interestingly, unlike these cases, our patient presented in her thirties with a mild form of MS, several years after the onset of SSc. A third possibility exists that, the neurological manifestations of this patient might have been part of her primary disease—that is, SSc. Involvement of the central nervous system (CNS) in this disease is considered uncommon, and secondary to vasculopathic damage. The fact that our patient had prolonged visual evoked potentials, suggestive of optic neuropathy, is rather in favour of MS, although this abnormality has been reported in SSc. On the other hand, a significant percentage of patients with systemic lupus erythematosus may present with CNS disease and, some of them with oligoclonal banding in the CSF.8 Brain or spinal cord disease, or both, with clinical features and laboratory findings indistinguishable from MS has been reported in Sjögren’s syndrome too, although CNS involvement in this syndrome has been a matter of serious debate.  In the absence of guidelines for the management of such patients, we considered our patient as a case of classical MS and, therefore, she was not deprived of the possible benefit of a disease modifying treatment, such as interferon b.

Σίδηρος και νευροεκφυλισμός

Ανάλυση εγκεφαλονωτιαίου υγρού, αίματος και εγκεφαλικών ιστών σε ασθενείς με σκλήρυνση δείχνει αφύσικα υψηλή συγκέντρωση σιδήρου, χωρίς ωστόσο να έχει αποσαφηνηθεί αν ο σίδηρος είναι εμπλεκόμενος στην παθολογία της σκλήρυνσης ή είναι απλά επιφαινόμενο (τυχαίο αποτέλεσμα).  Επίσης,

The exact underlying mechanism by which brain iron accumulates in MS is not fully understood.

Iron and neurodegeneration

Δε γνωρίζουμε τον ακριβή τρόπο με τον οποίο ο σίδηρος συσσωρεύεται στον εγκέφαλο.

Ο σίδηρος είναι απαραίτητος για τον μεταβολισμό των νευρώνων, την παραγωγή ενέργειας στα μιτιχόνδρια και τη μυελίνωση, αλλά η υπερσυγκέντρωση σιδήρου έχει οξειδωτικές ικανότητες.  Και ενώ η υπόθεση του CCSVI μπορεί να εξηγήσει την προέλευση του σιδήρου, μέσω της διαρροής ερυθρών κυττάρων του αίματος, οι ιστοπαθολογικές αναλύσεις δεν δίνουν ακόμη σαφείς ενδείξεις υπέρ ή κατά αυτής της υπόθεσης:

Further interest on iron deposition in MS has been generated by the idea of chronic cerebrospinal venous insufficiency (CCSVI) [38] that might be associated with the accumulation of iron in the brain due to a reduction in venous outflow [39, 40]. Following this hypothesis, CCSVI is postulated to be implicated in the etiology of MS. The underlying mechanism is believed to originate from increased iron accumulation in patients due to a reduced venous blood flow caused by constrictions of cerebral veins. This then leads to extravasation of erythrocytes with subsequent iron deposition [41], subsequently triggering inflammation-dependent tissue damage [42]. However, the existence of CCSVI as well as its etiologic role in MS are currently controversially debated [43], and there is an increasing amount of papers published now that challenge this hypothesis [44–47]. Furthermore, histopathologic studies do not provide clear evidence for extravasation of erythrocytes into lesions caused by increased intraluminal venous pressure.

Ωστόσο η μέτρηση σιδήρου είναι μακράν πιο αξιόπιστος δείκτης αναπηρίας από τη μέτρηση εστιών.  Όσο περισσότερος ο σίδηρος, τόσο μεγαλύτερη η αναπηρία και η εγκεφαλική ατροφία:

In recently performed studies on quantitative brain iron levels in MS, based on R2* relaxometry at 3 Tesla, increased iron levels have been found in patients with advancing MS compared to clinically isolated syndrome [20]. Using this validated quantitative technique, higher R2* levels in basal ganglia structures reflecting higher iron content were correlated with gray matter atrophy and also with T2-lesion volume [20]. These findings are supported by earlier studies where MRI T2 hypointensities suggestive of increased brain iron, preferentially located in deep gray matter areas, were linked to physical disability and gray mater atrophy in MS [8–10, 12, 34]. Further support comes from a followup study showing that MRI T2 shortenings in deep gray matter areas at baseline are predictive of the evolution of brain atrophy [16].

Ορμώμενοι από αυτές τις διαπιστώσεις, οι συγγραφείς προτείνουν θεραπευτικά ακόμη και την χίληση (chelation), δηλαδή την απομάκρυνση βαρέων μετάλλων, όπως ο σίδηρος, από τον οργανισμό.

Καλό κάνει να γνωρίζουμε, για παράδειγμα, πως το πράσινο τσάι δρα ως iron chelator, έχει δηλαδή την ικανότητα να απομακρύνει τον σίδηρο και να μειώνει τις οξειδωτικές του δυνατότητες.

Iron chelating and free-radical scavenging activities of microwave-processed green tea in iron overload

Σελίδα 1 από 212